Ngày 12/11/1946, Lào Cai quét sạch tàn quân Quốc dân Đảng xây dựng bộ máy chính quyền nhân dân. Ty Thông tin - Tuyên truyền là một trong những cơ quan đầu tiên của chính quyền cách mạng được thành lập. Biên chế của Ty rất ít người chỉ có bộ phận kẻ vẽ cổ động, in tài liệu và đội tuyên truyền xung kích. Ty Thông tin Tuyên truyền vượt mọi khó khăn vừa in  hàng ngàn khẩu hiệu vừa đưa đội tuyên truyền về các huyện vùng cao cổ động cho chính sách Việt Minh, chuẩn bị lực lượng kháng chiến lâu dài. Sau khi thực dân Pháp đánh chiếm Lào Cai ,  Ty Thông tin - Tuyên truyền rút về vùng căn cứ Hùng Việt Lục Yên củng cố lực lượng. Ty chia thành 2 bộ phận, một bộ phận ở hậu cứ phối hợp với các cơ quan tuyên truyền của quân đội in bản đồ, tài liệu tuyên truyền, truyền đơn phục vụ mặt trận. Các đ/c lãnh đạo trực tiếp phụ trách một bộ phận luồn sâu vào hậu địch hoạt động tuyên truyền . Đặc biệt Ty còn có sáng kiến thành lập đội tuyên truyền xung phong gồm các hạt nhân văn nghệ là 1 số thanh thiếu niên. Đội tuyên truyền bám sát các chiến dịch Lao Hà, chiến dịch Sông Thao, tích cực tham gia xây dựng khu du kích Cam Đường. Từ trong máu lửa chiến tranh nhiều đội viên đội tuyên truyền đã tôi luyện trở thành các cán bộ lãnh đạo ngành văn hoá sau này như Nông Trung, Quản Trung Cầm, Xuân Nguyên , Hồ Đông Kỳ.... Cơ sở cách mạng được xây dựng, cơ sở Thông tin - Tuyên truyền cũng nhanh chóng hình thành. Năm 1948-1949 Ty Thông tin xây dựng các phòng thông tin huyện Bảo Thắng, các nhà thông tin ở xã Cam đường, Gia Phú, Xuân Giao. Vượt qua khói đạn, các chiến sỹ thông tin còn tổ chức 48 cuộc mít tinh triển lãm, 200 cuộc tuyên truyền bí mật vùng hậu địch vận chuyển hơn 3000 bản sách đến các cơ sở cách mạng.... Sau ngày Lào Cai được giải phóng 1/11/1950, các hoạt động thông tin văn nghệ phát triển mạnh mẽ. Đội tuyên truyền vượt gian khó  đến các bản làng mới giải phóng. Chỉ trong 1 thời gian ngắn 7 phòng thông tin cấp huyện thị xã được xây dựng  củng cố, in gần 10 vạn tờ tin khẩu hiệu, truyền đơn phục vụ tiễu phỉ, chống phong kiến tay sai. Ty Thông tin xuất bản tờ báo “Đoàn kết” in li tô , song ngữ Hán-Việt. Về sau đổi thành báo “Tin tức” in Ty pô. Đặc biệt  trong các chiến dịch tiễu phỉ ở miền Đông, miền  Tây đều in đậm dấu chân người chiến sỹ thông tin . Các đội tuyên truyền xung kích các huyện được thành lập do các đ/c Cư Hoà Vần, Giàng Seo Say, Giàng Seo Phủ phụ trách hoạt động rất tích cực, có đội còn tham gia bắn chết tên trùm phỉ Châu A Chùa.

Như vậy trong cuộc kháng chiến chống Pháp, tiễu phỉ gian khổ, lực lượng thông tin tuyên truyền là đội quân chủ lực của chính quyền cách mạng. Dù ở khu căn cứ Lục Yên  hay ở mặt trận tiễu phỉ nóng bỏng đều có sự tham gia tích cực của người chiến sỹ thông tin . Và chiến trường ác liệt ở Lào Cai còn là  mảnh đất nảy sinh các tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng như Ca khúc “Giải phóng Lào Cai” của Lưu Bách Thụ, “Đường lên Tây Bắc” của Văn An; kịch “Đêm Lào Cai” của Nhà thơ Hoàng Cầm, tranh sơn mài “Nhớ một chiều Tây Bắc” của hoạ sĩ Phan Kế An.

Năm 1955, Bộ Văn hoá-Thông tin được thành lập, Ty văn hoá Lào Cai được hình thành trên cơ sở bộ máy của Ty Thông tin - Tuyên truyền. Ty Văn hoá vừa xây dựng lực lượng từ tỉnh đến cơ sở vừa tích cực phục vụ nhiệm vụ khôi phục kinh tế, xây dựng các công trình trọng điểm như Mỏ Apatít, nhà máy điện Lào Cai . Các đơn vị sự nghiệp , sản xuất kinh doanh lần lượt ra đời như xí nghiệp in Vũ Bích, quốc doanh chiếu bóng, quốc doanh phát hành sách, quốc doanh nhiếp ảnh, đoàn Văn công, Thư viện và Bảo tàng... đời sống văn hoá của nhân dân từng bước được cải thiện.

Ngày 11/7/1965 máy bay  Mỹ bắn phá Lào Cai. Lào Cai cùng cả nước vào trận chiến đấu mới. Phong trào  “Tiếng hát át tiếng bom”  lan rộng khắp các trận địa, công trường , hợp tác xã. Người chiến sỹ văn hóa lại vượt tuyến  lửa chi viện Miền Nam. Ở mặt trận Quảng Trị  nóng bỏng, hay bên bãi bom toạ độ lưng đèo Mụ Giạ đều âm vang tiếng hát của đoàn văn công  Lào Cai . Đặc biệt ngành văn hoá Lào Cai là ngành đầu tiên ở toàn quốc đưa hoạt động văn hoá phục vụ ở chợ phiên, xây dựng các chợ Mường Khương, Pha Long, Bắc Hà thành điểm sáng văn hoá . Đây thực sự là sự sáng tạo của văn hoá Lào Cai đóng góp cho Bộ Văn hoá một mô hình mới - mô hình “Chợ văn hoá”.

Tháng 3 năm 1976, ngành văn hoá thông tin Lào Cai sát nhập với Văn hoá thông tin Yên Bái, Nghĩa Lộ thành mái nhà chung Văn hoá Hoàng Liên Sơn . Đây là thời kỳ có nhiều thuận lợi nhưng cũng gặp không ít khó khăn . Cơ chế quan liêu bao cấp tác động mạnh mẽ, chiến tranh biên giới xảy ra  làm đảo lộn cuộc sống nhân dân . Nhưng dưới sự  lãnh đạo của Đảng bộ và chính quyền Hoàng Liên Sơn, ngành văn hoá - thông tin đã vượt mọi khó khăn gặt hái được nhiều thành tích. Ngành có nhiều giải pháp tăng cường xây dựng đời sống  văn hoá vùng biên giới. Lời ca tiếng hát của đoàn văn công vẫn âm vang trên sông La Hờ. Các tiểu phẩm thông tin lưu động, các bộ phim vẫn đến với chiến sỹ trên điểm tựa biên cương. Ngành văn hoá thông tin còn sáng tạo “Ngày văn hoá - thể thao các dân tộc” vùng biên giới  tại huyện Bắc Hà năm 1982. Từ mô hình  này Bộ Văn hoá-Thông tin xây dựng thành 1 chủ trương lớn về “Ngày văn hoá - thể thao các dân tộc” với nhiều cấp độ khác nhau. Từ các nhà khoa học đến các nhà quản lý đều khẳng định  Bắc Hà là quê hương “Ngày hội văn hoá các dân tộc”. Trong 10 năm liền ( 1981-1991) , Ngành văn hoá thông tin Hoàng Liên Sơn đều dành cờ thi đua xuất sắc của Bộ. Toàn ngành được tặng thưởng 2 huân chương lao động hạng ba.

Ngày 1/10/1991 tỉnh Lào Cai được tái thành lập. Trong đoàn xe trở lại vùng biên có hơn 50 người con của ngành văn hoá thông tin Lào Cai . Từ những khó khăn chồng chất của thủa ban đầu lập nghiệp, ngành Văn hoá - Thông tin  vừa xây dựng lực lượng, vừa phát triển sự nghiệp  phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị của tỉnh, đáp ứng nhu cầu văn hoá của nhân dân . Khó khăn lớn nhất của Sở Văn hoá -Thông tin Lào Cai lúc mới thành lập không phải là thiếu thốn cơ sở vật chất mà là thiếu đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn nhất là các cán bộ nghệ thuật ( nhạc sỹ, hoạ sỹ, biên đạo...). Với chế độ đãi ngộ của tỉnh, với biện pháp khuyến khích, “chiêu hiền đãi sĩ” của lãnh đạo sở, đội ngũ cán bộ của ngành phát triển nhanh chóng. Chỉ trong 14 năm từ một đội ngũ 50 người, chỉ có 6 người có trình độ đại học đến nay Sở Văn hoá -Thông tin đã phát triển vượt bậc có 153 cán bộ công nhân viên, trong đó người có trình độ đại học là 60, 1 tiến sỹ, 2 thạc sỹ, 1 nghệ sỹ nhân dân, 2 nghệ sỹ ưu tú. Trở thành 1 tỉnh có đội ngũ cán bộ văn hoá - thông tin có chất lượng cao nhất các tỉnh miền núi. Đây là nguồn lực quan trọng nhất, là tài sản quý giá nhất trong hành trang văn hoá thông tin .

Trong thời kỳ này, văn hoá , thể thao đều ở chung ngôi nhà Sở Văn hoá -Thông tin và thể thao . Nhờ vậy, toàn ngành có điều kiện thuận lợi phát huy sức mạnh tổng hợp góp phần nâng cao đời sống nhân dân  cả về mặt tinh thần và thể chất. Trong chỉ đạo, ngành đã phát huy các mô hình văn hoá truyền thống của các thời kỳ trước nhưng được nâng cao cả quy mô và chất lượng. Đó là các mô hình “Ngày hội văn hoá - thể thao” được tổ chức từ cơ sở  đến cấp tỉnh và đăng cai tổ chức cả  khu vực Tây Bắc, toàn quốc. Đó là các mô hình về “Chợ văn hoá”,  các điểm sáng “Đồn biên phòng”, “Trường học văn hoá”.v.v.. Sở Văn hoá -Thông tin đổi mới biện pháp chỉ đạo, khảo sát nắm vững đặc điểm từng vùng, từng  dân tộc đề ra các giải pháp xây dựng đời sống văn hoá cơ sở phù hợp với vùng cao. Khác với chủ trương của  nhiều tỉnh xác định xã là đơn vị văn hoá cơ sở, Sở Văn hoá -Thông tin Lào Cai sớm xác định rõ ở vùng cao  thôn bản là đơn vị cơ sở của văn hoá . Do đó, ngành văn hoá thông tin có nhiều biện pháp tổ chức các hoạt động văn hoá ở thôn bản theo mô hình: Xây dựng đội văn nghệ , xây dựng hương ước, hướng dẫn trò chơi thể thao, xây dựng làng văn hoá, xây dựng và quản lý nhà văn hoá cộng đồng. Từ năm 2002-2006 Lào Cai xây dựng được 388 nhà văn hoá thôn bản, 517 đội văn nghệ thôn bản, 98,6% khu dân cư xây dựng được quy ước, hương ước. Sở Văn hoá -Thông tin Lào Cai luôn xác định văn hoá thông tin là nguồn lực, mũi nhọn xung kích phục vụ các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Vì vậy trong nhiều năm qua, ngành văn hoá - thông tin Lào Cai luôn bám sát và phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị của tỉnh. Thành tựu này thể hiện ở 1 số kết quả cụ thể như sau :

- Tỉnh Lào Cai là tỉnh mới được tái thành lập. Một yêu cầu về mặt chính trị văn hoá đặt ra với tỉnh mới là đề cao đoàn kết cộng đồng, giáo dục lòng tự hào dân tộc, tự hào về quê hương Lào Cai . Ý thức cộng đồng, đoàn kết dân tộc cũng là nhu cầu bức thiết hơn khi Lào Cai là tỉnh địa đầu Tổ quốc. Ngành Văn hoá -Thông tin đã góp phần quan trọng thực hiện yêu cầu này. Trước hết, ngành đã có biện pháp khôi phục các lễ hội truyền thống , giáo dục lòng tự hào về di sản văn hoá các dân tộc. Đồng thời từ những tác phẩm văn học nghệ thuật, từ những công trình nghiên cứu về lịch sử khảo cổ, đến những tên đường Phố mới, Lễ hôị mới đều thấm đậm lòng tự hào về quê hương, về truyền thống Lào Cai . Ngành còn nghiên cứu xây dựng lễ hội chung của toàn tỉnh - Lễ hội Đền Thượng như một biểu tượng sinh động về ý thức cộng đồng Lào Cai. Mặt khác  bằng các hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thể thao đã góp phần thiết thực quảng  bá  về con người , quê hương Lào Cai . Bạn bè cả nước , bạn bè quốc tế biết đến Lào Cai qua lễ hội du lịch Bắc Hà , lễ hội 100 năm du lịch Sa Pa , lễ hội lên Thành phố....

- Phát huy di sản văn hoá dân tộc với vấn đề phát triển kinh tế xã hội là nhiệm vụ trọng yếu của toàn ngành trước đòi hỏi cấp bách của cuộc sống. Càng cấp bách hơn khi trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đã nảy sinh nhiều vấn đề thực tiễn yêu cầu phải có sự tham gia của di sản văn hoá như các vấn đề di sản văn hoá trong quá trình phát triển đô thị, vấn đề xoá đói giảm nghèo ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vấn đề bảo vệ môi trường, vấn đề tạo nguồn lực du lịch văn hoá... Trong thời gian qua, ngành văn hoá thông tin Lào Cai bước đầu đã triển khai thực hiện đề án “Bảo tồn phát huy bản sắc văn hoá dân tộc” từ 2001 đến 2010. Bên cạnh nhiệm vụ đẩy mạnh công tác kiểm kê sưu tầm di sản văn hoá dân gian với vấn đề phát triển phù hợp với một tỉnh đa dân tộc, đa văn hoá. Ngành văn hoá thông tin tập trung khảo sát, nghiên cứu các di sản văn hoá dân gian trở thành nguồn lực du lịch, xây dựng bản đồ tài nguyên du lịch nhân văn góp phần làm cơ sở hoạch định chiến lược phát triển du lịch của tỉnh. Sở Văn hoá - Thông tin là lực lượng nòng cốt tiến hành nghiên cứu đề tài “Xây dựng mô hình làng văn hoá du lịch”. Từ mô hình chỉ đạo điểm ở Bản Dền, Cát Cát ngành văn hoá thông tin Lào Cai liên kết với các ngành nhân ra diện rộng chỉ đạo thành phong trào xây dựng các (Làng văn hoá du lịch ở Sa Pa, Bắc Hà , Bát Xát. Cùng với lễ hội, nhiều di sản văn hoá phi vật thể ở các di tích được phát hiện, giới thiệu, quảng bá thực sự trở thành nguồn lực có sức hấp dẫn khách du lịch. Nhờ vậy, nhiều di tích ở Lào Cai thu hút đông đảo  khách tham quan, góp phần tăng nguồn thu như di tích Đền Thượng năm 2004 thu 1.300 triệu đồng, di tích đền Bảo Hà thu 800 triệu đồng, các di tích ở Sa Pa thu trên 500 triệu đồng... Văn hoá dân gian ở Lào Cai thực sự trở thành động lực phát triển du lịch .

Nhờ những thành tích xuất sắc từ ngày tái thành lập tỉnh đến nay, ngành văn hoá - thông tin Lào Cai đã được nhiều phần thưởng, danh hiệu thi đua cao quý. Năm 1997 được Bộ Văn hoá-Thông tin tặng cờ thi đua xuất sắc dẫn đầu khu vực miền núi. Năm 2000 được Chủ tịch nước tặng 2 Huân chương lao động hạng ba cho tập thể và cá nhân đồng chí Giám đốc . Năm 2001 và 2004 được Uỷ ban nhân dân tỉnh tặng cờ thi đua xuất sắc. Hai năm liền 2003, 2004 được Thủ tướng Chính phủ tặng cờ thi đua xuất sắc toàn quốc. Năm 2005 được Chủ tịch nước tặng Huân chương lao động hạng nhì cho Ngành Văn hoá -Thông tin và Huân chương lao động hạng ba cho Đoàn nghệ thuật dân tộc, ba Huân chương lao động hạng ba cho 3 nghệ sỹ.

Như vậy, trong suốt chặng đường lịch sử 60 năm qua, ngành văn hoá - thông tin Lào Cai đã đạt nhiều thành tích xuất sắc. Lá cờ truyền thống của ngành đã lấp lánh 10 huân chương lao động hạng ba,  cho tập thể và cá nhân. Và hôm nay lại được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương lao động hạng nhì. Đây là vinh dự lớn của toàn ngành văn hoá thông tin . Vinh dự này trước hết thuộc về sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh Lào Cai, Bộ Văn hoá-Thông tin và sự phối hợp liên kết của các cấp các ngành trong suốt chiều dài lịch sử 60 năm qua. Sự quan tâm này thể hiện cụ thể nhất trong việc đề ra các quyết sách, chủ trương  phát triển sự nghiệp văn hoá thông tin đúng đắn, sáng tạo hợp quy luật . Điển hình là chương trình “Xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư” và đề án bảo tồn phát huy bản sắc văn hoá dân tộc”  trong những năm gần đây cũng như Nghị quyết về văn hoá các dân tộc ở thập kỷ 60,70,80 của thế kỷ 20. Sự quan tâm của các đ/c lãnh đạo Tỉnh uỷ, UBND và các ngành còn thể hiện ở cái TÂM cái TÌNH với anh em văn nghệ sĩ  nên sự có mặt của các đ/c hôm nay là nguồn động viên rất lớn đối với những người làm công tác văn hoá thông tin. Một lần nữa, cho phép tôi thay mặt toàn ngành xin chân thành cảm ơn sự quan tâm,  chỉ đạo  của các đồng chí .

Vinh dự này  thuộc về sự nỗ lực , miệt mài phấn đấu, lao động sáng tạo của các thế hệ toàn ngành. Trong đó vẻ vang nhất là các tấm gương hy sinh vì nhiệm vụ của các liệt sỹ Vũ Bích, Trần Mạnh Nhan, Trần Ngọc Được, Đặng Nhân, Nông Trung... Vinh dự này thuộc về những người đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp văn hoá thông tin nay không còn nữa như các đ/c lãnh đạo  Nguyễn Đức Hợp, Hoàng Phấn, Vũ Chính, các văn nghệ sỹ như Lưu Bách Thụ, Ngọc Quang, Thanh Bình, Huyền Tuân, Huyền Sâm, Thanh Xuân, Trần Thuỷ, các nhà nghiên cứu Thèn Sèn, Doãn Thanh...

Trên tấm huân chương luôn lấp lánh những giọt mồ hôi, thấm đậm những dòng máu đỏ tươi của những người chiến sỹ, của thế hệ cha anh.

Phất cao ngọn cờ truyền thống. Mỗi văn nghệ sĩ  diễn viên, nhân viên toàn ngành đều thầm hứa tự vượt lên chính mình, hăng say sáng tạo nhiều tác phẩm mới, lập nhiều thành tích mới phục vụ hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội  của địa phương, hoàn thành xuất sắc chương trình xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở và đề án “Bảo tồn, phát huy bản sắc dân tộc” - Phất cao ngọn cờ truyền thống, toàn ngành đoàn kết một lòng, góp phần làm cho văn hoá thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội./.